Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 · Autor: zespół fototerapii firmy Dermfix
W skrócie: po przeanalizowaniu 68 badań in vitro i na zwierzętach naukowcy stwierdzili, że światło LED wywołuje w gojeniu ran te same podstawowe efekty biologiczne co światło laserowe – mniej stanu zapalnego, większą aktywność fibroblastów, więcej kolagenu i lepsze tworzenie naczyń krwionośnych. Cecha, która czyni laser laserem (koherencja), nie wydaje się decydować o skuteczności niskopoziomowej terapii światłem. Długość fali i dawka mają znacznie większe znaczenie niż to, czy źródłem światła jest laser, czy LED.
Przegląd
Zespół z Universidade Federal de Minas Gerais i Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais w Brazylii – Maria Emília de Abreu Chaves, Angélica Rodrigues de Araújo, André Costa Cruz Piancastelli i Marcos Pinotti – postanowił rozstrzygnąć długotrwały spór w niskopoziomowej terapii światłem: czy naprawdę ma znaczenie, czy używa się lasera, czy LED? Przegląd opublikowano w 2014 roku w czasopiśmie Anais Brasileiros de Dermatologia.
Zespół przeszukał bazy Medline, PubMed, Science Direct i SciELO pod kątem badań opublikowanych w latach 1992–2012, łącząc takie hasła jak „low level laser therapy”, „LED”, „phototherapy”, „wound healing”, „fibroblast”, „collagen” i „angiogenesis”. Ostatecznie przeanalizowano 68 badań: 48 wyłącznie dotyczących światła laserowego, 14 wyłącznie światła LED i 6 bezpośrednio porównujących oba źródła na tych samych ranach.
Co faktycznie robią oba źródła światła
W badaniach laserowych długości fal wynosiły od 532 do 1064nm, przy czym najczęściej stosowano zakres 632,8–830nm, a dawki mieściły się zwykle między 1 a 5 J/cm². W badaniach LED stosowano podobny zakres 456–880nm, najczęściej skupiony wokół 627–670nm, z dawką 4 J/cm² jako najczęstszą.
Mimo różnych źródeł światła oba wywoływały tę samą listę efektów biologicznych: mniej komórek zapalnych w ranie, większą proliferację fibroblastów, więcej syntezy kolagenu oraz nasiloną angiogenezę i tworzenie tkanki ziarninowej – podstawowe elementy naprawy ran. Sześć badań, w których bezpośrednio porównano laser i LED na tych samych modelach ran, nie wykazało istotnej różnicy między nimi.
Dlaczego koherencja okazuje się nie mieć znaczenia
Cechą fizyczną definiującą światło laserowe jest koherencja – jego fotony mają tę samą częstotliwość, kierunek i fazę. Część badaczy twierdziła, że daje to laserom przewagę, której niekoherentne światło LED nie jest w stanie dorównać. Ten przegląd wprost podważa tę tezę: koherencja zanika niemal natychmiast po zetknięciu się światła z tkanką biologiczną, a przeanalizowane dowody pokazują, że odpowiedź komórkowa na światło nie zależy od tego, czy było ono pierwotnie koherentne. W praktyce, gdy światło dotrze do skóry, laser i LED o tej samej długości fali działają na poziomie komórkowym podobnie.
Co naprawdę ma znaczenie: długość fali i dawka
Skoro koherencja nie jest czynnikiem decydującym, to co nim jest? Przegląd jednoznacznie wskazuje dwa parametry: długość fali i dawkę.
Jeśli chodzi o długość fali, większość skutecznych badań – 59 z 68 – stosowała światło w zakresie, który autorzy nazywają „optycznym oknem terapeutycznym”, czyli mniej więcej od czerwieni do bliskiej podczerwieni, gdzie hemoglobina i melanina absorbują najmniej, a światło najskuteczniej przenika do tkanek. Mniejsza liczba badań wykorzystywała światło niebieskie lub zielone i również odnotowała efekty, ale czerwień i bliska podczerwień pozostają dominującym i najlepiej udokumentowanym wyborem w zastosowaniach na rany.
Jeśli chodzi o dawkę, przegląd odwołuje się do krzywej Arndta-Schultza – tej samej dwufazowej zależności dawka–odpowiedź, którą widać w innych miejscach tej literatury: bardzo niskie dawki dają niewielki efekt, efekty rosną do szczytu w zakresie 1–5 J/cm², a zbyt wysokie dawki (10–16 J/cm² w kilku badaniach) wręcz hamowały odpowiedź biologiczną, zamiast ją wzmacniać. Innymi słowy, właściwa dawka ma większe znaczenie niż urządzenie, które ją dostarcza.
Proponowany mechanizm
Przegląd przedstawia dwuetapowy model (przypisywany badaczce Tiinie Karu) wyjaśniający działanie na poziomie komórkowym. Najpierw „reakcja pierwotna”: światło jest pochłaniane przez oksydazę cytochromu c w mitochondriach, co zmienia jej stan redoks i przyspiesza transport elektronów w łańcuchu oddechowym – w ciągu sekund lub minut. Następnie pojawiają się „reakcje wtórne” rozwijające się w ciągu godzin lub dni, w których początkowy sygnał jest wzmacniany i przekazywany w całej komórce, wpływając ostatecznie na poziom wapnia, metabolizm, syntezę DNA i RNA oraz proliferację fibroblastów – czyli efekty wtórne, które faktycznie napędzają widoczne gojenie ran.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zatem LED jest równie dobry jak laser w gojeniu ran?
Według tego przeglądu 68 badań – tak: efekty biologiczne były konsekwentnie podobne, a sześć bezpośrednich porównań nie wykazało istotnej różnicy.
Dlaczego początkowo uważano, że lasery są lepsze?
Głównie z powodu koherencji – teorii, że jednolita faza światła laserowego daje mu przewagę terapeutyczną. Przegląd wykazał, że to założenie nie znajduje potwierdzenia, gdy światło faktycznie oddziałuje z tkanką.
Co ma większe znaczenie niż źródło światła?
Długość fali (najlepiej wypadał zakres od czerwieni do bliskiej podczerwieni) i dawka (z maksimum efektu wokół 1–5 J/cm², przy czym wyższe dawki stają się szkodliwe dla efektu).
Czy to oznacza, że każda długość fali i każda dawka działa równie dobrze?
Nie – przegląd jasno stwierdza, że efekty w dużym stopniu zależą od właściwego doboru obu parametrów, dlatego autorzy postulują bardziej ustandaryzowane protokoły kliniczne.
Źródło: Chaves, M.E.A., Araújo, A.R., Piancastelli, A.C.C. & Pinotti, M. „Effects of low-power light therapy on wound healing: LASER x LED.” Anais Brasileiros de Dermatologia, 89(4), 616–623 (2014). DOI: 10.1590/abd1806-4841.20142519.
Zastrzeżenie: ten artykuł streszcza opublikowane badania w celach ogólnoinformacyjnych. Nie stanowi porady medycznej i nie opisuje przeznaczenia żadnego produktu firmy Dermfix.